قلمرو هخامنشیان

قلمرو هخامنشیان

در دوره هخامنشیان ایران به اعلای درجه وسعت رسید و سرزمین های زیادی را به زیر پرچم خود برد. هر کدام این سرزمین ها دین و پادشاهی و قوانین خود را داشتند و در کل هیچ وحدتی بین آنها به چشم نمی خورد که بشود با آن سرزمین را یک پارچه نگاه داشت. پس شاه بزرگ، کوروش کبیر برای کنترل کشور از شاهان خود آن کشور ها استفاده نمود. او به سرزمین های فتح شده آزادی مذهبی و همینطور آزادی در بعضی قوانین داد، جوری که مذهب شاهان پارس به هیچ وجه به آنها تحمیل نمی شد. عادات و زبان رایج در سرزمین بر شکل سابق خواهد ماند و آنها اجازه داشتند روحانیون خود را حفظ کنند و به عبارت دیگر نوعی خود مختاری داشته باشند.
در ازای این آزادی آنها هم باید گوش به فرمان اوامر دربار پارس می بودند. اما بعد از مرگ کوروش و نبود پادشاهی در داخل مرزها مشکل خودمختاری تا حدی جدی شد. برای همین شاهنشاه، داریوش هخامنشی، به فکر تغییرات و تشکیلاتی جدید افتاد تا با آن سرزمین را یک پارچه تر و نگاه داری آن را راحت تر کند. بنابراین به اصلاحات اداری – مالی بنیادی دامنه داری دست زد. او سیستم اداری و قوانین را در تمام سرزمین ها یکپارچه تر و آزادی در قوانین و حکومت را برای سرزمین هایی که شورش کرده بودند سخت تر کرد. اما باز هم کاری به مذهب مردم نداشت تا آنها با خیال راحت به پرستش و مذهب خود بپردازند.
داریوش قانون گذاشت که سالانه سرزمین ها مالیاتی بر حسب درآمد سالانه شان به پایتخت بپردازند و حاکمینی بر آنها حکومت کند که از طرف شاهنشاه تایید شده باشد که اینها را ساتراپ آن سرزمین می نامیدند. علاوه بر این سرزمین ها موظف بودند که در زمان جنگ ارتش تدارک دیده و به جایی که دربار امر کرده بفرستند. در این میان پارس ها و ماد ها از پرداخت نقدی مالیات معاف گشتند. این اصلاحات تقریبا تا پایان دوران هخامنشیان تغییری خاصی نداشت.
اما این نوع حکومت و آزادی و در کل قدرت شاهنشاه در تمام سرزمین یکسان نبود. در غرب اطاعت ها بیشتر بود و مردم این سرزمین ها تا سالها مشکل چندانی با گوش به فرمان حکومت مرکزی بودن نداشتند اما موضوع شرق فرق می کرد. در شرق دیگر قبایل آریایی وجود داشتند و نمی شد به آنها زیاد فشار آورد چرا که آریایی ها از قدیم هیچ قدرت مرکزی بر آنها حکومت نکرده بود و عادت به این نوع حکومت نداشتند. آریایی ها هیچگاه نمی توانستند این موضوع را که کسی از نژادی دیگر بر آنها حکومت کند و سرور آنها باشد بپذیرند. برای همین هم داریوش و دیگر شاهان هخامنشی بعد از نام و تیره خود «پارس» همیشه نژاد خود «آریایی» را می گفتند تا به این قبایل یاد آوری کنند که آنها هم از نژاد آریایی هستند و حکومت آنها از یک نژاد است.

قوانین در قلمرو هخامنشیان
در امپراتوری هخامنشیان نظام ها و سازمان های مختلفی در کنار هم وجود داشتند. بنا به نوشته گریشمن:
در بیستون، تخت جمشید، نقش رستم یک سلسله فرامین داریوش به دست آمده است که تشابهی بین متون آن و قوانین حمورابی موجود می باشد. این فرامین که روی لوحه یا پاپیروس نوشته می شده است برای اجرا به ایالات و ساتراپ های امپراتوری ایران ارسال می شده است.
در این دوره، سازمان قانون گذاری، نظیر آن چه که در یونان و بعد در روم بوده، وجود نداشته است. در حقیقت این دستورات و فرامین شاه که در بعضی موارد با نظر مشاوران مخصوص تهیه می شد، اساس قواین را تشکیل می داده است. در طول تاریخ ایران این نظامات با تعلیمات و دستورات مذهبی و عرف و عادت آمیخته گردیده و روی هم رفته قوانین و اصول جاری کشور را به وجود آوردند.
در ایران باستان از نظر قضایی یک سلسله قوانین کیفری وجود داشته است که اساس مجازات را جرائم تشکیل می داده است. جرم های کوچک و ناچیز با تازیانه (از ۵ تا ۲۰۰) و جرائم بزرگتر با داغ گذاشتن و یا نقص عضو بدن و در آخر به زندان افکندن و اعدام.
در این زمان بالاترین مقام قضایی شاهنشاه که مشهور بود به اینکه حکم را از اهورامزدا می گیرد (به او الهام می شود)، در مرتبه دوم، محکمه ى عالى قرار داشت که این محکمه از هفت عضو تشکیل مى گردید. این محکمه بالاترین قدرت سیاسی را نیز بعد از دربار داشت. بعد از محکمه ى عالى، دادگاه هاى محلى قرار داشتند. قوانین قضایى را معمولا مغان و روحانیون وضع مى کردند. اغلب قضات از روساى مذهبى بودند. ظاهرا اشخاص غیر مذهبى نیز به این سمت برگزیده مى شدند. در این زمان عدالت برای دادگاه ها بسیار مهم بود، زیرا بی عدالتی در این دادگاه اندک یکپارچگی تمام سرزمین ها را هم از میان بر می داشت و در نهایت سرزمین را به نابودی می کشید. برای همین هم شاهان بسیار حساس بر این امر بوده اند. به عنوان مثال آمده است که کمبوجیه قاضی ای که متهم به بی عدالتی بود را اعدام کرد و پوستش را کند. در زمان داریوش و جانشینانش نیز ساتراپ ها نظارت کامل بر قاضیان داشتند تا در صورت عدم رعایت عدالت به سختی مجازات شوند. البته این گونه نبوده که با یک حکم سریعا قاضی را مجازات کنند، چرا که این افراد به دلیل خدماتشان مورد بخشایش قرار می گرفتند.
در مورد حکم اعدام هم حتی شاه نیز در همان محکمه نخست حکم اعدام صادر نمی کرده و دادن این حکم چندین بار مورد تردید قرار می گرفت تا کسانی که واقعا شایسته این رای هستند اعدام گردند.

قلمرو هخامنشیان در دوران اوج خود

قلمرو هخامنشیان در دوران اوج خود

قدرت نظامی در زمان هخامنشیان
در زمان هخامنشیان دو گونه سپاه وجود داشت. سپاهیان همیشگی و سپاهیان چند گاهی. سپاهیان همیشگی خود به چندین دسته تقسیم می شدند که در واقع نشان از گستردگی این ارتش بود. تیر اندازان، سواران و پیادگان. اما وسعت و تفکیک شدن این ارتش به دسته های بیشتر توسط داریوش کبیر به منظور حفظ و حراست از سرزمین صورت گرفت.
داریوش بعد از به قدرت رسیدن، ارتشی ۱۰ هزار نفره و ثابت را تشکیل داد. این ارتش تنها در پایتخت بود و در زمان شورش ها برای سرکوب کردن شورش ها و جنگ هایی که خود شخص شاه در آن شرکت می کرد به حرکت در می آمد. سربازان این سپاه ۱۰ هزار نفره از میان پارسیان و مادیان انتخاب می شدند و بهترین آموزش های نظامی را می دیدند و بهترین سلاح را داشتند. به اینان می گفتند سپاه جاویدان که وفادار ترین افراد به شاه بودند. پارسیان اینان را امرته یا به معنی بی مرگ می گفتند که نشان از ترسناکی این افراد در جنگ بود.
داریوش به جز تشکیل سپاه جاویدان دستور داد در هر خشتره (استان) پادگان هایی ساخته شود و در آن سربازانی دائمی قرار بگیرند و امنیت آن خشتره را برقرار سازند.
اولین نیروی دریایی به دستور دایوش در ایران ساخته شد که به دلایل مختلف سرزمین به آن نیاز داشت. در این زمان نیز چاپار خانه ها تاسیس شد تا با فرستادن پیک و مخابره نور آتش بتوانند اخبار را سریعا به مقصد برسانند. این گونه بود که فرمان شاه یا خبری از ساتراپ ها می توانست سریعا به دورترین ناحیه سرزمین به مقصد برسد. به قول هرودت «در میان موجودات فانی موجودی نیست که زودتر از چاپار پارسی به مقصد برسد. آنها آنقدر اسب و آدم نگاه می دارند تا هر یک روز راه ۴ تا ۵ فرسنگ یک چاپار و یک اسب داشته باشند.»
علاوه بر این در نقاط استراتژیک برای مخابره اخبار خیلی فوری برج های آتش وجود داشت تا سریعا خبر را برسانند.

درجات نظامی هخامنشیان
در ایران باستان آموزش های مرتبی به شکل امروزی وجود نداشته اما همانطور که از اسناد به چشم می خورد قانون سربازی از همان زمان بوده و سربازی و آموزش های نظامی وظیفه هر جوانی بوده است. اما این افراد هیچ درجه نظامی نداشتند مگر اینکه به عنوان مزدور به نیروهای نظامی می پیوستند و زیر نظر فرمانده ای که در دژها قرار داشتند خدمت می کردند (دژبان یا کارانا).
اما درجات نظامی در زمان جنگ مخصوصا در زمان کوروش کبیر این گونه بوده است:
۱- شاه یا فرمانده کل قوا
۲- میریاک، معادل سرلشکر. فرمانده ۱۰۰۰۰ نفر
۳- شیل یاک، معادل سرهنگ. فرمانده ۱۰۰۰ نفر
۴- تاخیاک، معادل سروان
۵- کادیاک، معادل گروهبان
۶- پانیاک، معادل سرجوخه
ضعف ارتش هخامنشی
غیر از ۱۰ هزار سرباز جاویدان و سربازان پادگان های مرزی و در زمان جنگ از هر سرزمین، از میان مردم سربازگیری می شد. تعداد این افراد در بعضی مواقع به صدها هزار نفر می رسید (لشگر چند گاهی). تعدادی که برای هر دشمنی حکم سیلی را دارد در برابر مورچه ای ضعیف! اما مشکل اینجا بود که این افراد معمولا نه آموزش کامل جنگی دیده بودند و نه زره و سلاح مناسبی برایشان بود. چرا که تجهیز و آموزش این افراد به وقت و هزینه ای زیاد نیاز داشت که کمر هر امپراتوری ای را خم می کرد. اما بزرگترین مشکل این سپاه نه سلاح بود و نه آموزش، مشکل این بود که این افراد از تمام سرزمین می آمدند با زبان ها و عادات مذهبی متفاوت و هیچ رابطه معنوی با هم نداشتند. برای همین لشکریان قادر نبودند که نقشه جنگی کاملی به اجرا بگذارند و با وجود بزرگی خود، قدرت چندانی نداشتند. در واقع استعداد نظامی پایین این لشکریان باعث نابودی سلسله هخامنشیان شد.
چنانچه آمده است که اگر یک قسمت از این لشکر شکست می خورد بقیه لشکریان خود را می باخت و قدرت عقب نشینی را نیز از دست می داد. سربازان در نهایت کشته یا متفرق می شدند.
دومین مشکل همان سلاح بود. سلاح های یونانیان بسیار بهتر از سلاح این افراد بود. مثلا سپر یونانیان از فلز بود در حالی که سپر اینان بیشتر از ترکه بید و تیرهایشان با سری چوبین!
البته سپاهیان اصلی و سپاه جاویدان از سلاح بهتری برخوردار بودند ولی سپاه جاویدان به تنهایی نمی توانست کاری از پیش ببرد چرا که وظیفه این سپاه حرکت در مرکز لشکریان و حمله در زمان های حساس بود.

درباره نویسنده

321مطلب نوشته است .

نوشتن دیدگاه

شما میتوانید از تصاویر مخصوص خود در قسمت نظرات استفاده نمایید برای اینکار از وب سایت آواتارکمک بگیرید .

*

تمام حقوق این سایت برای گردشگری ایران و جهان. محفوظ است. © 2017
پشتیبانی شده توسط فضانت